Fransız şarkiyatçı Antoine Galland’ın 1672-1673 yılları arasında tuttuğu seyahat günlüğü, 17. yüzyıl Osmanlı dünyasına dair müstesna gözlemler sunuyor. İstanbul sahaflarından saray merasimlerine, yazma eserlerden şehir hayatına kadar pek çok ayrıntıyı kaydeden Galland, bir seyyah olmanın ötesinde dönemin kültürel hafızasını belgeleyen dikkatli bir gözlemci olarak öne çıkıyor…

Fransız şarkiyatçısı Antoine Galland, doğu ile batı arasında ilim, edebiyat ve kültür alanında köprü kuran önemli simalardan biridir. Osmanlı coğrafyasına yaptığı seyahatler, topladığı eserler ve özellikle Binbir Gece Masalları üzerindeki çalışmaları sayesinde, hem şarkiyatçılık tarihinde hem de dünya edebiyatında kalıcı bir yer edinmiştir.

Galland’ın 1672 yılının ilk gününden başlayıp 1673 yılı Eylül ayı sonuna kadar günlük halinde tuttuğu seyahatnamesi, hakikaten çok kıymetli bilgiler içermektedir. İstanbul sahaflarını dolaşarak görüp incelediği ve kimisini satın aldığı yazma eserlere dair verdiği bilgiler, seyahatnamede büyük yekûn tutar. Galland, bu şekilde yüz civarında kitaptan bahsetmiştir.

Maiyetinde bulunduğu Fransa elçisiyle birlikte İstanbul’dan, padişahın ve hükümetin bulunduğu Edirne’ye iki defa gidip gelen Galland, bu iki Osmanlı başkentinin o yıllardaki durumuna dair dikkat çekici bilgiler vermiştir. Elçinin hususi kâtibi olup devamlı yanında bulunması sayesinde padişahı, sadrazamı, diğer devlet adamlarını görme imkânı bulmuş; Osmanlı devlet teşkilâtını, hiyerarşisini, bürokratik, mali ve askeri yapısını öğrenme fırsatı yakalamıştır. Yine elçiyle birlikte sıradan bir seyyahın görmesi mümkün olmayan bazı saray ve köşkleri, muhtelif camileri ve devlet kurumlarını gezip görme, yapılan çeşitli merasimleri izleme şansına sahip olan Galland, bütün bunları eserinde anlatmıştır.

Kamaniçe Seferi’ne çıkılması münasebetiyle gerek Edirne’de gerekse İstanbul’daki atmosfer, peyderpey cepheye giden kuvvetler, savaş başladıktan sonra yapılan toplu dualar, savaşın durumuna dair gelen olumlu-olumsuz haberler, zafer sonrası yapılan şenlikler eserde dikkatle kaydedilmiştir. Fransız büyükelçi Nointel’in gönderilme sebebi olan kapitülasyonların yenilenmesi çabaları ve nihayetinde 1673 yılı Haziran’ında elçinin sadrazamla görüşerek bunun neticelenmesi mevzuu da günlükten izlenebilmektedir.

İstanbul’daki Avrupalı sefaret heyetlerinin kendi aralarındaki ilişkiler ile şehirde yerleşmiş Avrupalı azınlıkların ve Osmanlı tebaası Rum, Ermeni ve Yahudilerin durumu da seyahatnamede bolca malumata tesadüf edilen konular arasındadır. Yahudilerin sahte mesihi olarak ifade edilen Sabatay Sevi hakkında da eserde çok sayıda kayıt bulunmaktadır.

Yazının tamamını Yedikıta Dergisi 219. sayısından (Kasım 2026) okuyabilirsiniz.