Ένα μυστηριώδες όνομα, δύο διαφορετικές οργανωτικές ταυτότητες και χιλιάδες απειλητικά email που έχουν προκαλέσει συναγερμό σε ευρωπαϊκές χώρες. Ο αυτοαποκαλούμενος «Μιχαήλ Αντρόποφ» βρίσκεται στο επίκεντρο των ερευνών των Αρχών, καθώς εμφανίζεται άλλοτε ως επικεφαλής του «Vilayat di Misoginistan» («Βιλαέτι του Μισογυνιστάν») και άλλοτε ως αρχηγός του σχεδίου «Red Owl» («Κόκκινη Κουκουβάγια»), υπογράφοντας μηνύματα με απειλές για βομβιστικές επιθέσεις και μαζικές δολοφονίες.
Μόνο την Τετάρτη 11 Νοεμβρίου, περίπου 6.300 δημόσια σχολεία στην Ιταλία και περισσότερα από 770 στη Σκωτία και τη Βόρεια Ιρλανδία έλαβαν απειλητικά μηνύματα. Οι ευρωπαϊκές υπηρεσίες ασφαλείας προσπαθούν να εξακριβώσουν την πραγματική ταυτότητα του αποστολέα, αλλά και αν πίσω από τις απειλές βρίσκεται ένα πρόσωπο, περισσότερα άτομα ή μια οργανωμένη επιχείρηση εκφοβισμού.
Το όνομα «Μιχαήλ Αντρόποφ» έχει χρησιμοποιηθεί σε απειλητικά μηνύματα προς σχολεία, αεροπορικές εταιρείες και μέσα ενημέρωσης. Ένα από τα στοιχεία που προβληματίζουν τους ερευνητές είναι η εναλλαγή διαφορετικών οργανωτικών ταυτοτήτων, παρά τη χρήση της ίδιας υπογραφής.
Στην Ιταλία, ο αποστολέας παρουσιάζεται ως ηγέτης του «Βιλαετιού του Μισογυνιστάν», ενώ στα μηνύματα προς σχολεία του Ηνωμένου Βασιλείου επικαλείται το σχέδιο «Red Owl».
Σύμφωνα με τη Rai News, το επώνυμο Αντρόποφ παραπέμπει στον Γιούρι Αντρόποφ, πρώην ηγέτη της Σοβιετικής Ένωσης. Σε προηγούμενα μηνύματα είχε χρησιμοποιηθεί και ο τίτλος «Μήνυμα προς τη Δύση». Οι συγκεκριμένες αναφορές, ωστόσο, δεν αποδεικνύουν κάποια σύνδεση με τη Ρωσία.
Παράλληλα, ο όρος «βιλαέτι» χρησιμοποιείται και από τζιχαντιστικές οργανώσεις για τις περιφερειακές δομές τους, ενώ το «Μισογυνιστάν» αποτελεί σατιρική διαδικτυακή ονομασία. Ενδέχεται να παραπέμπει στο ρωσικό κίνημα «Male State» («Ανδρικό Κράτος»), το οποίο χαρακτηρίζεται από υπερεθνικιστικές και μισογυνικές αντιλήψεις και έχει χαρακτηριστεί εξτρεμιστικό στη Ρωσία. Αντίστοιχες αναφορές είχαν εμφανιστεί και σε προηγούμενες απειλές για βόμβες στην Ευρώπη, χωρίς να έχει αποδειχθεί οργανωτική σύνδεση.
Τα email με τις απειλές για βόμβες και μαζικές δολοφονίες
Το περιεχόμενο των μηνυμάτων περιλαμβάνει ακραίες απειλές, με τον αποστολέα να ισχυρίζεται ότι έχει τοποθετήσει εκρηκτικούς μηχανισμούς σε σχολικά κτίρια.
Στην εκδοχή που εστάλη σε σχολεία της Σκωτίας και της Βόρειας Ιρλανδίας και εξετάστηκε από το BBC, ο συντάκτης εμφανίζεται ως επικεφαλής του σχεδίου «Red Owl».
«Είμαι ο Μιχαήλ Αντρόποφ, επικεφαλής του σχεδίου “Red Owl”. Ήρθαμε για να σας καταστρέψουμε. Θα διαπράξουμε γενοκτονία εναντίον του λαού σας», αναφέρεται στην αρχή του μηνύματος.
Στη συνέχεια, ο αποστολέας ισχυρίζεται ότι έχει τοποθετήσει ισχυρό εκρηκτικό μηχανισμό με τηλεχειριζόμενο πυροκροτητή μέσα σε πλαστική σακούλα στο σχολικό κτίριο, απειλώντας ότι η έκρηξη θα καταστρέψει τις εγκαταστάσεις.
Σε άλλο σημείο υποστηρίζει ότι έχει τοποθετήσει βόμβα στον κινητήρα του αυτοκινήτου του πρωθυπουργού, ενώ ολοκληρώνει το μήνυμα με απειλές για επιθέσεις με μαχαίρια εναντίον όσων επιβιώσουν.
Οι αστυνομικές υπηρεσίες που εξέτασαν τα περιστατικά δεν εντόπισαν στοιχεία πραγματικής απειλής και αντιμετώπισαν τα μηνύματα ως φάρσες.
Από τα σχολεία στα αεροδρόμια και τα τηλεοπτικά δίκτυα
Η δραστηριότητα που αποδίδεται στον «Μιχαήλ Αντρόποφ» δεν περιορίζεται στις σχολικές μονάδες. Απειλητικά μηνύματα με την ίδια υπογραφή έχουν σταλεί και σε μέσα ενημέρωσης, ενώ την ίδια περίοδο καταγράφηκαν περιστατικά που προκάλεσαν αναστάτωση στις ευρωπαϊκές αερομεταφορές.
Σύμφωνα με δημοσιεύματα, στις 6 Νοεμβρίου μηνύματα με απειλές στάλθηκαν σε ενημερωτικούς οργανισμούς στην Ιρλανδία και τη Βουλγαρία, μεταξύ των οποίων ο δημόσιος ραδιοτηλεοπτικός φορέας RTÉ και το τηλεοπτικό δίκτυο Nova TV. Αντίστοιχη απειλή είχε δεχθεί και το βρετανικό Sky News.
Η RTÉ προχώρησε στην εκκένωση εγκαταστάσεών της, ενώ οι αστυνομικοί έλεγχοι, με τη συνδρομή ειδικά εκπαιδευμένων σκύλων, δεν εντόπισαν εκρηκτικά.
Την ίδια περίοδο, σειρά απειλών για βόμβες προκάλεσε προβλήματα στις ευρωπαϊκές αερομεταφορές, με πτήσεις να αλλάζουν πορεία, να πραγματοποιούν έκτακτες προσγειώσεις ή να υποβάλλονται σε πρόσθετους ελέγχους ασφαλείας.
Μεταξύ των περιστατικών ήταν πτήση της Finnair από το Ελσίνκι προς τη Ρώμη, η οποία συνοδεύτηκε από μαχητικά αεροσκάφη της Κροατίας και της Ιταλίας προτού προσγειωθεί με ασφάλεια. Απειλές είχαν δεχθεί και πτήσεις της Aegean, χωρίς να διαπιστωθεί πραγματικός κίνδυνος.
Ωστόσο, παρά την κοινή υπογραφή σε ορισμένα από τα μηνύματα, δεν έχει αποδειχθεί ότι όλες οι απειλές προέρχονται από την ίδια πηγή.
Τα ηλεκτρονικά ίχνη σε Λιθουανία, Ταϊλάνδη και Ταϊβάν
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν οι διαφορετικές ηλεκτρονικές διευθύνσεις από τις οποίες φαίνεται να έχουν σταλεί τα απειλητικά μηνύματα. Σύμφωνα με τη Rai News, ορισμένες από αυτές εμφανίζονται να συνδέονται με εκπαιδευτικά ιδρύματα σε διαφορετικές χώρες, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι οι πραγματικοί αποστολείς βρίσκονται στις συγκεκριμένες περιοχές.
Στην περίπτωση της ιρλανδικής RTÉ, μία από τις διευθύνσεις συνδέθηκε με σχολείο στη Λιθουανία. Αντίστοιχα, απειλητικό μήνυμα προς σχολεία της κομητείας Κάρλοου φέρεται να προήλθε από ηλεκτρονική διεύθυνση πανεπιστημίου στην Ταϊλάνδη.
Στο Μιλάνο, η διευθύντρια σχολείου Άννα Μπερτάτο ανέφερε ότι, όταν αναζήτησε στο Διαδίκτυο τη διεύθυνση του αποστολέα, διαπίστωσε ότι είχε ήδη χαρακτηριστεί ως ανεπιθύμητη από φοιτητή πανεπιστημίου στην Ταϊβάν.
Τα στοιχεία αυτά δημιουργούν ερωτήματα για το ενδεχόμενο χρήσης παραβιασμένων λογαριασμών ή τεχνικών παραποίησης της διεύθυνσης αποστολής. Μέχρι στιγμής, πάντως, δεν έχει εξακριβωθεί ο τρόπος με τον οποίο διακινήθηκαν τα μηνύματα.
Ιταλία: Απειλές στο 84% των δημόσιων σχολείων
Η μεγαλύτερη κινητοποίηση καταγράφηκε την Τετάρτη στην Ιταλία, όπου απειλητικά email έφτασαν σε περίπου 6.300 από τα 7.476 δημόσια σχολεία της χώρας, σύμφωνα με στοιχεία του υπουργείου Παιδείας.
Ο υπουργός Παιδείας Τζουζέπε Βαλντιτάρα ζήτησε από τις αρμόδιες υπηρεσίες πληροφορικής να καταγράψουν την έκταση του φαινομένου. Από την έρευνα προέκυψε ότι τα μηνύματα είχαν φτάσει στο 84% των δημόσιων σχολικών μονάδων, χωρίς να περιλαμβάνονται στην καταγραφή τα ιδιωτικά σχολεία και τα Κέντρα Εκπαίδευσης Ενηλίκων.
Σε αρκετές περιπτώσεις πραγματοποιήθηκαν προληπτικές εκκενώσεις, ωστόσο οι έλεγχοι δεν αποκάλυψαν εκρηκτικούς μηχανισμούς και οι περισσότεροι μαθητές επέστρεψαν στις τάξεις τους.
Ο διευθυντής σχολείου του Μιλάνου, Μάσιμο Νούντσιο Μπαρέλα, δήλωσε ότι αντιλήφθηκε αμέσως πως επρόκειτο πιθανότατα για φάρσα, όταν έλαβε το μήνυμα στις 08:59, χαρακτηρίζοντας το περιεχόμενό του σχεδόν κωμικό.
«Ήταν σαν μήνυμα από Αρειανούς: “Ήρθαμε να σας εξοντώσουμε”», ανέφερε, εξηγώντας ότι δεν προχώρησε σε εκκένωση του σχολείου, αλλά επέλεξε να καθησυχάσει τους γονείς.
Σύμφωνα με ιταλικά δημοσιεύματα, περίπου 280 διευθυντές σχολείων είχαν δεχθεί παρόμοιες απειλές τις προηγούμενες ημέρες.
Η πρωθυπουργός Τζόρτζια Μελόνι διαβεβαίωσε ότι οι μέχρι στιγμής έλεγχοι δεν έχουν αναδείξει ενδείξεις συγκεκριμένου κινδύνου, εκτιμώντας ότι στόχος είναι η πρόκληση φόβου και αναστάτωσης. Παράλληλα, ανακοίνωσε τη σύγκληση σύσκεψης στην έδρα της κυβέρνησης για τον συντονισμό των αρμόδιων υπηρεσιών.
Από την πλευρά του, ο Βαλντιτάρα εκτίμησε ότι τα περιστατικά παραπέμπουν περισσότερο σε κυβερνοεπίθεση παρά σε πραγματική απειλή.
«Η επανάληψη και η διαφοροποίηση των περιστατικών παραπέμπουν περισσότερο σε μια στρατηγική παρά σε έναν μεμονωμένο μυθομανή», δήλωσε, διευκρινίζοντας ότι πρόκειται για προσωπική του εκτίμηση και όχι για επίσημο συμπέρασμα των ερευνών.
Σκωτία και Βόρεια Ιρλανδία: Πάνω από 770 σχολεία στο στόχαστρο
Παρόμοια εικόνα καταγράφηκε και στο Ηνωμένο Βασίλειο, όπου απειλητικά μηνύματα έλαβαν 470 σχολεία στη Σκωτία και περισσότερα από 300 στη Βόρεια Ιρλανδία.
Η υπουργός Παιδείας της Σκωτίας, Μέιρι ΜακΆλαν, αναγνώρισε την ανησυχία που προκλήθηκε σε γονείς και εκπαιδευτικούς, διαβεβαιώνοντας ότι δεν έχει διαπιστωθεί κίνδυνος για το κοινό.
Η αστυνομία της Σκωτίας αξιολόγησε τα μηνύματα ως φάρσες και διευκρίνισε ότι δεν απαιτείται εκκένωση σχολείων ή αποχή των μαθητών από τα μαθήματα αποκλειστικά εξαιτίας του περιεχομένου τους. Ορισμένες σχολικές μονάδες είχαν ήδη λάβει προληπτικά μέτρα.
Στη Βόρεια Ιρλανδία, η αστυνομία ανακοίνωσε ότι το απειλητικό email προήλθε από χώρα εκτός του Ηνωμένου Βασιλείου.
Ο βοηθός αρχηγός της αστυνομίας, Άντονι ΜακΝάλι, υπογράμμισε ότι ο κίνδυνος για το κοινό θεωρείται χαμηλός, σημειώνοντας ότι οι έρευνες βρίσκονται σε εξέλιξη.
Οι εκπαιδευτικές Αρχές συνέστησαν τη συνέχιση της κανονικής λειτουργίας των σχολείων, εκτός εάν υπάρξουν διαφορετικές οδηγίες από την αστυνομία.
Οι εξτρεμιστικές αναφορές και τα σενάρια των ερευνητών
Η χρήση διαφορετικών ονομάτων και οργανωτικών ταυτοτήτων δυσκολεύει την προσπάθεια των Αρχών να εντοπίσουν τους υπευθύνους.
Σε παλαιότερα απειλητικά μηνύματα είχε εμφανιστεί η ονομασία της ρωσικής εξτρεμιστικής οργάνωσης «Male State», η οποία συνδέεται με υπερεθνικιστικές και μισογυνικές αντιλήψεις και χαρακτηρίστηκε εξτρεμιστική από τις ρωσικές Αρχές το 2021.
Πρόσωπα που είχαν συνδεθεί με την οργάνωση αρνήθηκαν οποιαδήποτε εμπλοκή στις απειλές. Σε άλλες περιπτώσεις, μάλιστα, χρησιμοποιήθηκε ακόμη και το όνομα των Φρουρών της Επανάστασης του Ιράν.
Η ερευνήτρια Κιάρα Σουλμόνι, του οργανισμού START InSight, έχει επισημάνει ότι η εναλλαγή διαφορετικών εξτρεμιστικών συμβόλων ενδέχεται να αποτελεί μέθοδο παραπλάνησης.
Μεταξύ των σεναρίων που εξετάζονται είναι:
- Μια συντονισμένη εκστρατεία εκφοβισμού, με στόχο την πρόκληση αναστάτωσης σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες.
- Η δράση διαδικτυακών εξτρεμιστικών ομάδων, που ενδέχεται να χρησιμοποιούν διαφορετικές οργανωτικές ταυτότητες.
- Η χρήση ψεύτικων ταυτοτήτων από άτομα που επιδιώκουν δημοσιότητα και τη δημιουργία κλίματος φόβου.
- Μια πιθανή επιχείρηση αποσταθεροποίησης με ξένη κρατική εμπλοκή, ένα ενδεχόμενο για το οποίο, ωστόσο, δεν έχουν παρουσιαστεί αποδεικτικά στοιχεία που να συνδέουν τις απειλές με κάποια κυβέρνηση.
Τι ερευνούν οι Αρχές και ποια ερωτήματα παραμένουν
Οι έρευνες επικεντρώνονται στην τεχνική προέλευση των μηνυμάτων, στις ηλεκτρονικές διευθύνσεις που χρησιμοποιήθηκαν και στις ομοιότητες μεταξύ του περιεχομένου τους.
Ειδικές μονάδες ηλεκτρονικού εγκλήματος της Σκωτίας συνεργάζονται με αστυνομικές υπηρεσίες του Ηνωμένου Βασιλείου και άλλων χωρών, ενώ οι ιταλικές Αρχές εξετάζουν τη μαζική αποστολή των email.
Βασικό ζητούμενο είναι να διαπιστωθεί εάν υπάρχει ένας κοινός μηχανισμός πίσω από τις απειλές προς σχολεία, αεροπορικές εταιρείες και μέσα ενημέρωσης, καθώς και εάν οι διαφορετικές υπογραφές χρησιμοποιούνται από το ίδιο πρόσωπο ή από περισσότερους δράστες.
Μέχρι στιγμής, η πραγματική ταυτότητα του «Μιχαήλ Αντρόποφ» παραμένει άγνωστη, ενώ δεν έχει τεκμηριωθεί ότι όλες οι απειλές αποτελούν μέρος μιας ενιαίας επιχείρησης.
Παρά την απουσία εντοπισμένων εκρηκτικών μηχανισμών, η μαζική αποστολή απειλητικών μηνυμάτων έχει ήδη προκαλέσει εκκενώσεις κτιρίων, διακοπές μαθημάτων, αναστάτωση στις αερομεταφορές και κινητοποίηση των υπηρεσιών ασφαλείας σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες.
